Tot een jaar geleden gold dat ook voor mij. Ik ging op onderzoek uit, aan de hand van een foto een plaatsnaam. Het onderzoek bracht mij uiteindelijk naar de massagraven van Vinnytsia in Oekraïne, de plek waar de foto op 19 september 1941 genomen is. Het lukte mij om het verhaal wat vooraf ging aan het moment van de foto te reconstrueren. Een verhaal dat verteld moet worden, een geschiedenis die nooit vergeten mag worden.

Lees het verhaal achter de foto van ‘De Laatste Jood van Vinnytsia’.

Het bericht De Laatste Jood van Vinnytsia verscheen eerst op Onderzoeksjournalistiek.net.

Door het gebruik van de volgende operatoren wordt professioneel googelen een peulenschil:

OR en AND
aanhalingstekens
twee puntjes
asterisk
filetype
site
around
in url
cache

OR en AND

De operatoren OR en AND zijn voor de gemiddelde internetter wel bekend. Zet je OR tussen twee zoektermen, dan zoekt Google naar documenten waar óf de ene óf de andere term in staat. Het is handig om dit toe te passen met synoniemen.

Zet je de operator AND tussen twee zoektermen, dan krijg je het resultaat waar beide termen in voorkomen. Dit doet Google ook wanneer er niets tussen je zoektermen staat, als standaard instelling.

menu

Aanhalingstekens

Wanneer je bijvoorbeeld op een specifieke titel zoekt, is het handig om deze titel tussen aanhalingstekens in te voeren. Dan zoekt Google precies die woordgroep voor je op.

Zonder de aanhalingstekens krijg je een veel minder specifiek resultaat. Hieronder zie je het verschil.

menu

Twee puntjes

Wanneer je een aantal zoekt, maar niet precies weet hoeveel, zet je twee puntjes tussen het laagste en hoogste aantal dat je verwacht. Google zoekt dan alle tussenliggende getallen op, in combinatie met het onderwerp van je zoekvraag.

menu

Asterisk

De asterisk (*) is een hele handige operator. Je kunt hem op veel manieren toepassen als vervanger voor een deel van je zoekvraag. Bijvoorbeeld als je een titel of spreekwoord zoekt, maar hem niet meer in zijn geheel weet. Door deze operator te combineren met aanhalingstekens, krijg je een zeer specifiek resultaat.

menu

Filetype

Met de operator filetype: zoek je op het bestandsformaat. Dit kan op verschillende manieren:

filetype:doc (o.a. rapporten)
filetype:pdf (o.a. rapporten)
filetype:ppt (PowerPoint)
filetype:xls (Excelbestand, of xlsx voor de nieuwe Excel)

Wil je zoeken naar rapporten in zowel .pdf als .doc? Dan zet je er OR tussen. AND kan niet, want een document kan natuurlijk niet tegelijkertijd een .pdf én een .doc zijn.

menu

Site

Je kunt binnen een website zoeken, door site: aan je zoekvraag toe te voegen. Zo vind je alles over jouw zoekvraag op die betreffende site. Dit werkt vaak beter dan de zoekmachine in de site zelf.

Op deze manier kun je ook zien wat je per land kunt vinden over je onderwerp.

menu

Around

Je zoekt een woordgroep en wil dat ze bij voorkeur in dezelfde zin voorkomen. Dan gebruik je de around-operator. In dit voorbeeld zoek je op ontheffingen en luchtvaart en mogen er maximaal zes woorden tussen beide termen zitten.

menu

In url

Meestal staat het belangrijkste onderwerp van een artikel of document in de url. Door hier specifiek naar te zoeken, vind je uitsluitend bestanden waarvan jouw zoekterm het hoofdonderwerp is.

menu

Cache

Cache is het geheugen van je browser. Wanneer je bijvoorbeeld op cache:onderzoeksjournalistiek.net zoekt, krijg je een verouderde versie van deze site te zien. Dit is handig wanneer een site niet beschikbaar is.

menu

Nog meer weten?

Er zijn nog veel meer operatoren waarmee je slim en snel kunt googelen. Kijk hier en hier om uit te proberen welke voor jouw zoekvraag het handigst is/zijn.

photo credit: Stuck in Customs via photopin cc

Het bericht Slim en snel zoeken op internet verscheen eerst op Onderzoeksjournalistiek.net.

Een online platform waarop onderzoeksdossiers van freelance onderzoeksjournalisten tegen betaling beschikbaar komen voor redacties. Het bestaat nog nergens! Mijn afstudeerproject (Informatie & Media aan de Hogeschool van Amsterdam) richt zich op het ontwikkelen van zo’n platform.

Nieuw verdienmodel
Onderzoeksjournalisten doen diepgravend en zeer uitgebreid onderzoek, de dossiers zijn vaak flink. Slechts een deel van de verzamelde informatie wordt verwerkt in de eindproductie. De rest blijft voor altijd op de plank liggen. Dat is zonde. Vandaar mijn initiatief om deze informatie toegankelijk te maken. Daarnaast is het ook een nieuw verdienmodel voor de freelance onderzoeksjournalist, want de uren die in een onderzoek zitten, worden niet altijd terugverdiend.

Toevoeging ( 24 februari 2015)
Het onderzoek is voltooid, mijn scriptie geschreven. Het leverde mij een mooie 8 op! Nieuwsgierig naar de uitkomsten van het onderzoek? Je kunt het hier bekijken.

Het bericht Platform onderzoeksdossiers verscheen eerst op Onderzoeksjournalistiek.net.

Gouden tolk
Mijn Oekraïense tolk is er één die van wanten weet. Zo was zij al eerder betrokken bij Holocaustonderzoek in Oekraïne. Ze tolkte bij de interviews voor het boek ‘Geboren om te lijden?‘. Daarnaast weet ze goed de weg in de stad waar mijn onderzoek zich op richt, is ze vertrouwd met de archieven ter plaatse en kent ze de belangrijkste deskundigen wat betreft mijn onderwerp. Bovendien kent ze het klappen van de zweep als het gaat om Holocaustonderzoek: de mokerslag waarmee de afschuwelijke feiten binnenkomen. Kortom, zij is niet alleen mijn tolk, maar ook mijn gids, steun en toeverlaat. Mijn Russische stem, armen en benen met een hart van goud.

Extra schijf
Dat neemt niet weg dat interviewen met een tolk wat complicaties met zich meebrengt. Je praat toch over een extra schijf. Zeker als je dóór wilt vragen en degene aan de andere kant van de tafel geïrriteerd raakt, wordt het allemaal erg verwarrend.

Tirade
Een mooi voorbeeld is mijn gesprek met een deskundige die alles weet over de Holocaust in zijn stad. Hij weet veel details en is daarmee een waardevolle bron. Toch vertelt hij dingen die haaks staan op bronnen uit het archief. Ik vraag hem, via mijn tolk, of hij dat kan verklaren. Dit is absoluut niet als aanval bedoeld, maar hij wordt heel boos. In ratelend Russisch trekt hij flink van leer en richt zich daarbij volledig op mij. Ik blijf er rustig onder, maar vraag mij wel ondertussen wel af hoe ik dit gesprek weer, via mijn tolk, in goede banen moet leiden.

‘Not amused’
De woordenvloed van de man droogt op. Mijn tolk vertaalt hem met een eenvoudig: “He is not amused.” Ik leg haar uit dat ik hem niet wil aanvallen, maar het gewoon goed wil begrijpen. Dat zaken elkaar tegenspreken en ik geen onzin wil opschrijven. Daarom vraag ik erop door. Ze geeft mijn pleidooi door aan de deskundige. Hij begint te knikken, lijkt het te begrijpen en ik zet het gesprek voort.

Een uur later drinken mijn tolk en ik een kopje thee op een zonovergoten terras. Ik vraag haar of de tirade van de deskundige nog zinvolle informatie bevatte. Ze lacht: “No, just very angry words. Nothing about your photograph!” Ik geloof haar, maar vind het jammer dat ik zijn woorden niet letterlijk heb verstaan. Misschien zat er toch iets tussen wat van belang is voor het onderzoek. Dan is zo’n taalbarrière ondanks een gouden tolk een struikelblok als je alle details van het naadje van de kous wilt weten…

Het bericht Research in het Russisch verscheen eerst op Onderzoeksjournalistiek.net.

Volgens de wooncorporatie zullen bewoners nu op juiste wijze ingelicht worden over de bodemverontreiniging in hun wijk.

Noordhollands Dagblad, 21 mei 2014

Zoals de zeer ervaren onderzoeksjournalist Willem de Haan mij al eens in een interview vertelde, is de missie van de onderzoeksjournalist slecht beperkt. Je zoekt iets uit en hoopt dat het systeem zich herstelt. Zo ook in dit geval.

Ik liep met een waaromvraag, dook in het diepe en vond het antwoord. Wat dit onderzoek betreft, is mijn werk nu gedaan: missie volbracht.

Het bericht Reactie op mijn onderzoek verscheen eerst op Onderzoeksjournalistiek.net.

Noordhollands Dagblad, 16 mei 2014

Het bericht Onderzoek Bloem: de onthulling verscheen eerst op Onderzoeksjournalistiek.net.

Illustratie
Ik deed een poging de foto op internet terug te vinden. Ik zocht in de archieven van het Wereld Holocaust Archief Yad Vashem, waar hij vrij snel naar boven kwam. Nu had ik, behalve de foto, ook een datum en een plaatsnaam in Oekraïne. Meer niet. Toch was enkel deze informatie genoeg om verder te googelen. Ik zag dat de foto wel regelmatig als afbeelding bij artikelen werd gebruikt, ter illustratie van een verhaal dat niet het verhaal achter de foto was. Het werkelijke verhaal vond ik nergens terug.

Sprong
Een belletje naar het NIOD en Yad Vashem bevestigde wat ik al dacht: nog niet eerder probeerde iemand het verhaal achter deze foto te achterhalen. Ik besloot de sprong te wagen om dat wel te doen. Maar hoe doe je dat? Waar zoek je de nodige informatie? Waar vind je je bronnen? In een onderzoek als deze is het handig om dan iemand te vinden die een soortgelijk onderzoek deed. Dus zocht ik naar soortgelijke publicaties, waarvan ik de auteurs noteerde. Eén van deze auteurs bleek een Nederlander te zijn. Ik nam contact met hem op en vond zo de weg naar mijn bronnen.

Vooronderzoek
Vanuit Nederland deed ik een uitgebreid vooronderzoek. Ik ging onder andere naar het NIOD waar ik de Holocaust expert van Oekraïne sprak. Ik las dagrapporten van de Duitse Einsatzgruppen en nam nogmaals contact op met Yad Vashem om zowel de datum als het betrokken regiment te checken. Daarnaast las ik het opvallend schaarse aantal ooggetuigenverslagen dat tot nu toe is opgetekend. Zo verdiepte ik mij in de Holocaust van Oekraïne om het verhaal achter de foto zo waarheidsgetrouw mogelijk te kunnen reconstrueren.

Oekraïne
Uiteraard zijn er nog leegtes in het onderzoek. Belangrijke details ontbreken en sommige bronnen spreken elkaar tegen. Dat levert vragen op. Vragen waarvan ik het antwoord alleen in Oekraïne kan vinden door letterlijk op de plaats des onheils te zijn. Met het doorzoeken van het plaatselijk Holocaust-archief, het spreken met de Holocaust expert van die specifieke streek en het interviewen van een (of meer) ooggetuigen zal ik mijn onderzoek in de komende week afronden. Daarna schrijf ik het verhaal achter de foto, zodat de afschuwelijk gebeurtenis die hij verbeeldt niet langer verborgen blijft.

photo credit: miqul via photopin cc

Het bericht Foto, plaats en datum verscheen eerst op Onderzoeksjournalistiek.net.

Lastig
In 2009 deed de VVOJ (Vereniging van Onderzoeksjournalisten) een onderzoek naar de ‘Wob in de journalistieke praktijk’. Het onderzoek is gedaan onder VVOJ-leden: zij zijn op diverse manieren verbonden aan de journalistiek. Een meerderheid onder hen is het helemaal niet eens (27%) en enigszins niet eens (30%) met de stelling dat de Wob een makkelijke procedure is. Je kunt daaruit opmaken dat de Wob-procedure als lastig wordt ervaren. ‘Dwarsliggend’ (27%) en ‘lijdelijk verzet plegend’ (25%), zo ervaren ondervraagden de medewerking van overheidsinstanties bij hun Wob-verzoek. Ook geeft bijna drie kwart (73%) aan dat Wob-verzoeken volgens hen niet snel behandeld worden. Uit een soortgelijk onderzoek van de NVJ (Nederlandse Vereniging voor Journalisten) in 2010 komt naar voren dat de gemiddelde Wob-wachttijd zes weken bedraagt.

Nieuwswaarde
Wanneer een bestuursorgaan een Wob-verzoek weigert, kan de indiener bezwaar maken. Volgens het onderzoek van de NVJ gebeurt dit maar weinig. In de helft van de gevallen is dat omdat de nieuwswaarde inmiddels verdwenen is. Een derde geeft aan dat bezwaar maken te veel tijd of moeite kost.

De moeite waard?
Is het Wobben dan allemaal de moeite waard? Jazeker. Uit het VVOJ-onderzoek blijkt dat  bij destijds gepubliceerde onderzoeken het Wobben voor 80% tot nieuwe informatie leidde. Daarnaast geeft 89% aan dat zij de via een Wob-verzoek verkregen informatie ook echt alleen via de Wob te pakken konden krijgen. Deze informatie bleef anders verborgen in overheidsdossiers.

Tip
De overheid publiceert de  Wob-verzoeken en besluiten daarover op haar eigen website. Leuk om eens in te grasduinen; het geeft een goed inzicht in de doorlopen procedure.

Het bericht De waarde van de Wob verscheen eerst op Onderzoeksjournalistiek.net.

Nieuwsgierig en wantrouwend
Je zoekt een onderwerp dat onthullend is en waar diepgravend onderzoek voor nodig is, want dat is zo’n beetje waar onderzoeksjournalistiek aan moet voldoen. Door bijvoorbeeld nieuwsgierig en wantrouwend naar nieuws te kijken, doe je al heel wat ideeën op. Bij het lezen van een stukje in de krant kun je denken: wat betekent dit en wat zit hier achter?

Conflicten
Daarnaast houd je je oren en ogen goed open, want in je eigen omgeving zijn ook onderwerpen te vinden. Sta je op een vroege zaterdagmorgen langs de lijn van het voetbalveld? Daar vang je van alles op, net als bij vele dagelijkse situaties waarbij mensen conflicten hebben met de overheid en/of het bedrijfsleven. Door je omgeving nieuwsgierig en wantrouwend gade te slaan, zie je al snel een onderwerp verschijnen.

De moeite waard
Diepgravend onderzoek vraagt veel tijd. Je moet je dan wel afvragen of de eventuele onthulling die je met het onderwerp bloot wil leggen al die moeite waard is. Tijdens één van mijn eerste colleges Onderzoeksjournalistiek aan Hogeschool Windesheim leerde ik van docent Willem de Haan de 4 O’s kennen. Deze helpen je bij het bepalen of een onderwerp de moeite waard is:

• onwettigheid (het gaat om een regel die is overtreden);
• onwaarheid (er zijn onwaarheden verteld);
• ondeskundigheid (iemand doet zich als deskundige voor, maar is dat niet. Bijvoorbeeld een arts die eigenlijk geen arts is en dus onbevoegd is om diagnoses te stellen);
• onrechtvaardigheid (hier gaat het meer om een moreel oordeel, het voelt als groot onrecht ook al is het wettelijk gezien niet verkeerd).

Voldoet je diepgravende en onthullende onderwerp aan één of meer van de 4 O’s? Dan heb je een onderzoeksjournalistiek onderwerp te pakken waar je mee aan de slag kunt gaan.

photo credit: Hans J. Hansen via photopin cc

Het bericht Hoe vind je een goed onderzoeksjournalistiek onderwerp? verscheen eerst op Onderzoeksjournalistiek.net.

Breekijzer
In een democratie, waarin het volk de macht heeft en dus de overheid moet kunnen controleren, is de Wob een middel daartoe. Een middel dat voor de onderzoeksjournalist als breekijzer dient om overheidsinformatie te achterhalen.

Informatie die via de Wob verkregen is, geldt soms alleen als achtergrondinformatie. Het kan bestaande kennis onderbouwen of het leidt de onderzoeksjournalist verder naar nieuwe sporen en nieuwe invalshoeken. Dat is al belangrijk op zich, maar vooral belangrijk zijn de onthullingen die dankzij de Wob gedaan worden. Daarmee bewijst de Wob zich als ijzersterk wapen voor de onderzoeksjournalistiek om op de barricades te strijden.

Het bericht Wob als wapen verscheen eerst op Onderzoeksjournalistiek.net.