Een online platform waarop onderzoeksdossiers van freelance onderzoeksjournalisten tegen betaling beschikbaar komen voor redacties. Het bestaat nog nergens! Mijn afstudeerproject (Informatie & Media aan de Hogeschool van Amsterdam) richt zich op het ontwikkelen van zo’n platform.

Nieuw verdienmodel
Onderzoeksjournalisten doen diepgravend en zeer uitgebreid onderzoek, de dossiers zijn vaak flink. Slechts een deel van de verzamelde informatie wordt verwerkt in de eindproductie. De rest blijft voor altijd op de plank liggen. Dat is zonde. Vandaar mijn initiatief om deze informatie toegankelijk te maken. Daarnaast is het ook een nieuw verdienmodel voor de freelance onderzoeksjournalist, want de uren die in een onderzoek zitten, worden niet altijd terugverdiend.

Toevoeging ( 24 februari 2015)
Het onderzoek is voltooid, mijn scriptie geschreven. Het leverde mij een mooie 8 op! Nieuwsgierig naar de uitkomsten van het onderzoek? Je kunt het hier bekijken.

Het bericht Platform onderzoeksdossiers verscheen eerst op Onderzoeksjournalistiek.net.

Wrede vrek
Eén van de eerste muckrakers is Ida M. Tarbell. Zij schrijft vanaf 1902 een serie van negentien artikelen over Standard Oil Company. Deze artikelen vormen in 1904 het boek The History of the Standard Oil Company. Tarbell doet drie jaar lang onderzoek naar Standard Oil Company. Ze ontmaskert eigenaar John D. Rockefeller, de rijkste Amerikaan van dat moment, als een slinkse en wrede vrek. Daarnaast legt ze de monopolypositie van Standard Oil bloot, wat leidt tot het opbreken van het enorme olieconcern in kleinere bedrijven.

Trending
Het blootleggen van machtsmisbruik, zowel bij bedrijven als bij overheden, wordt mede dankzij Tarbell’s werk trending in de journalistiek. Toenmalig president Theodore Roosevelt bedenkt in 1906 de term ‘muckrakers’ voor deze onderzoekende journalisten. Het klinkt als een belediging, maar Roosevelt neemt het wel degelijk serieus.

Bedorven vlees
Zo schrijft Upton Sinclair in 1906 het boek The Jungle, waarin hij de vleesverwerkende industrie onder de loep neemt. Uit zijn onderzoek blijkt dat bedorven en onhygiënisch verwerkt vlees rechtstreeks naar de consument gaat. Roosevelt heeft niet veel op met muckraker Sinclair, maar onderneemt toch actie. Hij laat onderzoek doen naar de toestand in de vleesindustrie, met als resultaat de totstandkoming van the Food and Drugs Act, de Amerikaanse Warenwet, in 1906.

Mestharkers of niet, iemand moet het vuile werk doen. De onderzoeksjournalisten van weleer waren zonder twijfel baanbrekende pioniers.

photo credit: vividBreeze via photopin cc

Het bericht Muckrakers: de pioniers van weleer verscheen eerst op Onderzoeksjournalistiek.net.

Bouwfraude
Op 9 november 2001 kwam Zembla met onthullend nieuws. Een aantal Nederlandse bouwbedrijven maken onderlinge prijsafspraken. Het maken van prijsafspraken (kartelvorming) is illegaal omdat het een nadelig effect heeft op de vrije marktwerking. Om deze kartelvorming verborgen te houden, worden ambtenaren van Rijkswaterstaat omgekocht.

Hoewel de bouwfraudezaak voornamelijk een negatieve invloed had op de vrije marktwerking, is er ook sprake van invloed op de democratie. Ambtenaren zijn omgekocht, hetgeen belangenverstrengeling in de hand werkt. Ambtenaren horen objectief toezicht te houden op de bouw en daarmee niet zichzelf te verrijken.

Parlementaire enquête
De onthulling van misstanden binnen de bouw is door klokkenluider Ad Bos is gedaan. Onderzoeksjournalisten zijn daarna verder gaan zoeken. Hun research leverde nieuwe onthullingen op. Daarna pakte het parlement de Bouwfraudezaak op met de zwaarste onderzoeksvorm die het tot zijn beschikking heeft: een parlementaire enquête. Hierbij zoekt een onafhankelijke commissie een zaak tot op de bodem uit en doet daarvan verslag bij de Tweede Kamer. Deze spreekt vervolgens de eventueel verantwoordelijke regeringsleden aan. Daarnaast is het aan de Tweede Kamer er voor te zorgen dat herhaling van gemaakte fouten voorkomen wordt.

Gevolgen
Een van de politieke gevolgen van de Bouwfraudezaak was het aftreden van minister van Justitie Benk Korthals. Hij lichtte de Tweede Kamer verkeerd in over de schikking die het Openbaar Ministerie had getroffen met frauduleuze aannemers.

Al met al hebben de onthullingen in de bouwfraudezaak de omkoopbaarheid van ambtenaren aan het licht gebracht. Een aantal van hen is ontslagen. Ook de betrokken minister werd verantwoordelijk gesteld.

Democratie
De onderzoeksjournalistiek heeft in deze zaak bijgedragen aan het kunnen uitvoeren van de democratie in Nederland. Door de scheiding der machten zijn gezaghebbers controleerbaar. Ministers (uitvoerende macht) kunnen dus niet ongezien hun gang gaan. Datzelfde geldt voor ambtenaren. De controle vindt plaats door het parlement die een parlementaire enquête in kan stellen. Maar die controle is met name te danken aan de onderzoeksjournalistiek, die de zaak aan het rollen bracht.

photo credit: SeRGioSVoX via photopin cc

Het bericht Onderzoeksjournalistiek in onze huidige democratie verscheen eerst op Onderzoeksjournalistiek.net.

Vierde macht
Al vanaf 1789 is er in Nederland sprake van de scheiding der machten. Volgens de Trias Politica van Montesquieu is de macht gelijkwaardig verdeeld in de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. De journalistiek wordt gezien als de vierde macht in een democratie met name door haar controlerende rol. Welke rol had de journalistiek als vierde macht bij het ontstaan van de democratie in Nederland?

Volksopstand
In 1848 zorgde Tweede Kamerlid Johan Thorbecke met een verandering in de Grondwet voor het begin van de democratie in Nederland. De aanleiding hiertoe was de ontevredenheid van het volk over de macht die koning Willem ll had. Eenzelfde ontevredenheid leidde in die tijd in andere Europese landen tot een volksopstand, waarbij koningen werden afgezet en soms zelfs vermoord. Voor koning Willem ll genoeg reden om Thorbecke de opdracht te geven de Grondwet aan te passen naar de wens van het volk.

Opiniejournalistiek
Nederland werd van 1810 tot 1813 bezet door Napoleon. Hoewel er in die tijd al vele kranten verschenen, is er van persvrijheid geen sprake. De Napoleontische perswetgeving kenmerkte zich door censuur. Hier komt een einde aan met de afzetting van Napoleon in 1813, waarna de opiniejournalistiek zich voorzichtig begint te ontwikkelen.

De opiniekranten van weleer hadden invloed op de publieke meningsvorming en het staatskundig inzicht van hun lezers. Deze lezersschare werd voornamelijk gevormd door de maatschappelijke elite. Desondanks vormt dit een basis voor het ontstaan van politieke stromingen. Deze politieke stromingen zijn op hun beurt de basis van de politieke partijen die zich na de Grondwetswijziging in 1848 ontwikkelen. Hiermee stond de opiniejournalistiek aan de wieg van de democratie. Met deze essentiële bijdrage in gedachten is het onmogelijk de journalistiek los te zien van democratie.

Het bericht De rol van journalistiek bij het ontstaan van de Nederlandse democratie verscheen eerst op Onderzoeksjournalistiek.net.