Tot een jaar geleden gold dat ook voor mij. Ik ging op onderzoek uit, aan de hand van een foto een plaatsnaam. Het onderzoek bracht mij uiteindelijk naar de massagraven van Vinnytsia in Oekraïne, de plek waar de foto op 19 september 1941 genomen is. Het lukte mij om het verhaal wat vooraf ging aan het moment van de foto te reconstrueren. Een verhaal dat verteld moet worden, een geschiedenis die nooit vergeten mag worden.

Lees het verhaal achter de foto van ‘De Laatste Jood van Vinnytsia’.

Het bericht De Laatste Jood van Vinnytsia verscheen eerst op Onderzoeksjournalistiek.net.

Illustratie
Ik deed een poging de foto op internet terug te vinden. Ik zocht in de archieven van het Wereld Holocaust Archief Yad Vashem, waar hij vrij snel naar boven kwam. Nu had ik, behalve de foto, ook een datum en een plaatsnaam in Oekraïne. Meer niet. Toch was enkel deze informatie genoeg om verder te googelen. Ik zag dat de foto wel regelmatig als afbeelding bij artikelen werd gebruikt, ter illustratie van een verhaal dat niet het verhaal achter de foto was. Het werkelijke verhaal vond ik nergens terug.

Sprong
Een belletje naar het NIOD en Yad Vashem bevestigde wat ik al dacht: nog niet eerder probeerde iemand het verhaal achter deze foto te achterhalen. Ik besloot de sprong te wagen om dat wel te doen. Maar hoe doe je dat? Waar zoek je de nodige informatie? Waar vind je je bronnen? In een onderzoek als deze is het handig om dan iemand te vinden die een soortgelijk onderzoek deed. Dus zocht ik naar soortgelijke publicaties, waarvan ik de auteurs noteerde. Eén van deze auteurs bleek een Nederlander te zijn. Ik nam contact met hem op en vond zo de weg naar mijn bronnen.

Vooronderzoek
Vanuit Nederland deed ik een uitgebreid vooronderzoek. Ik ging onder andere naar het NIOD waar ik de Holocaust expert van Oekraïne sprak. Ik las dagrapporten van de Duitse Einsatzgruppen en nam nogmaals contact op met Yad Vashem om zowel de datum als het betrokken regiment te checken. Daarnaast las ik het opvallend schaarse aantal ooggetuigenverslagen dat tot nu toe is opgetekend. Zo verdiepte ik mij in de Holocaust van Oekraïne om het verhaal achter de foto zo waarheidsgetrouw mogelijk te kunnen reconstrueren.

Oekraïne
Uiteraard zijn er nog leegtes in het onderzoek. Belangrijke details ontbreken en sommige bronnen spreken elkaar tegen. Dat levert vragen op. Vragen waarvan ik het antwoord alleen in Oekraïne kan vinden door letterlijk op de plaats des onheils te zijn. Met het doorzoeken van het plaatselijk Holocaust-archief, het spreken met de Holocaust expert van die specifieke streek en het interviewen van een (of meer) ooggetuigen zal ik mijn onderzoek in de komende week afronden. Daarna schrijf ik het verhaal achter de foto, zodat de afschuwelijk gebeurtenis die hij verbeeldt niet langer verborgen blijft.

photo credit: miqul via photopin cc

Het bericht Foto, plaats en datum verscheen eerst op Onderzoeksjournalistiek.net.

Vierde macht
Al vanaf 1789 is er in Nederland sprake van de scheiding der machten. Volgens de Trias Politica van Montesquieu is de macht gelijkwaardig verdeeld in de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. De journalistiek wordt gezien als de vierde macht in een democratie met name door haar controlerende rol. Welke rol had de journalistiek als vierde macht bij het ontstaan van de democratie in Nederland?

Volksopstand
In 1848 zorgde Tweede Kamerlid Johan Thorbecke met een verandering in de Grondwet voor het begin van de democratie in Nederland. De aanleiding hiertoe was de ontevredenheid van het volk over de macht die koning Willem ll had. Eenzelfde ontevredenheid leidde in die tijd in andere Europese landen tot een volksopstand, waarbij koningen werden afgezet en soms zelfs vermoord. Voor koning Willem ll genoeg reden om Thorbecke de opdracht te geven de Grondwet aan te passen naar de wens van het volk.

Opiniejournalistiek
Nederland werd van 1810 tot 1813 bezet door Napoleon. Hoewel er in die tijd al vele kranten verschenen, is er van persvrijheid geen sprake. De Napoleontische perswetgeving kenmerkte zich door censuur. Hier komt een einde aan met de afzetting van Napoleon in 1813, waarna de opiniejournalistiek zich voorzichtig begint te ontwikkelen.

De opiniekranten van weleer hadden invloed op de publieke meningsvorming en het staatskundig inzicht van hun lezers. Deze lezersschare werd voornamelijk gevormd door de maatschappelijke elite. Desondanks vormt dit een basis voor het ontstaan van politieke stromingen. Deze politieke stromingen zijn op hun beurt de basis van de politieke partijen die zich na de Grondwetswijziging in 1848 ontwikkelen. Hiermee stond de opiniejournalistiek aan de wieg van de democratie. Met deze essentiële bijdrage in gedachten is het onmogelijk de journalistiek los te zien van democratie.

Het bericht De rol van journalistiek bij het ontstaan van de Nederlandse democratie verscheen eerst op Onderzoeksjournalistiek.net.